Yapay Zekâ ile Yazılmış Bir Gelecek: Akademik Üretimin Etik Eşiği Geri

"Yapay Zekâ Destekli Akademik Yazımda Etik Yaklaşım" başlıklı bu makale (Cheng, Calhoun & Reedy, 2025), yapay zekâ destekli akademik yazımın etik sınırlarını sorgularken, hem metodolojik bir çerçeve sunuyor hem de “nasıl kullanmalı” sorusuna somut yanıtlar getiriyor. Aşağıda, çalışmanın temel noktalarını özetleyen bir çerçeve çıkarıyorum. Dilerseniz bunu bir makaleye entegre edecek şekilde de düzenleyebilirim.

 Öz 

Makale Başlığı: Artificial intelligence-assisted academic writing: recommendations for ethical use
Yazarlar: Adam Cheng, Aaron Calhoun & Gabriel Reedy
Kaynak: Advances in Simulation, 2025, Volume 10, Article 22
DOI:https://tinyurl.com/ynek6pat

Makalenin Temel Bulguları ve Katkıları

1. Yapay Zekânın Akademik Yazımdaki Rolü: Yeni Bir Dönemin Eşiği

• ChatGPT gibi LLM tabanlı araçlar, araştırmacıların üretkenliğini artırsa da; intihal riski, AI halüsinasyonları (uydurma içerikler) ve uydurulmuş kaynaklar gibi ciddi sorunlar yaratabiliyor.

• Bu araçların önceki yazım teknolojilerinden farkı, artık yalnızca destek değil, bağımsız içerik üretimi yapmaları.

2. Yayıncıların ve Editör Kurumlarının Tutumu

• COPE, ICMJE, WAME, JAMA gibi saygın kurumlar, açık bir şekilde şeffaflık, insan katkısı ve hesap verebilirlik ilkelerini vurguluyor.

• ChatGPT bir yazar değildir; çünkü sorumluluk alamaz, içeriğin doğruluğunu temin edemez.

3. Etik Riskler ve Sınırlamalar

• İntihal: AI, kaynak belirtmeden içerik kopyalayabilir.

• AI Halüsinasyonları: Gerçekmiş gibi görünen ama temelsiz bilgiler.

• Yanlış ya da uydurma kaynaklar: Örn. DOI’ler ya da PMID'ler hatalı ya da tamamen sahte olabilir.

• Bilişsel tembelleşme: Özellikle genç araştırmacıların düşünme ve yazma becerilerini köreltebilir.

4. Etik Kullanımın Üç Temel İlkesi (Mann et al., 2024’ten de esinle):

1. İnsan Denetimi ve Onayı

2. Kayda Değer İnsan Katkısı

3. Açıklık ve Şeffaflık

5. Etik Kullanım Katmanları (Figür 2’ye göre):

• Güvenli Kullanım (En Etik):

  • Dil bilgisi düzeltmeleri, okunabilirliği artırma, çeviri desteği.

• Şartlı Etik Kullanım:

  • Taslak oluşturma, özetleme, fikir fırtınası yapma.

  • Ancak içerik mutlaka kontrol edilmeli, anlam çarpıtılmamalı.

• Riskli/Kabul Edilmez Kullanım:

  • Verisiz doğrudan metin üretimi, literatür taraması, etik analiz, özgünlük kontrolü gibi alanlarda kullanımı ciddi sorunlara yol açabilir.

*

1. Eleştirel düşünme bana mı ait?

2. Temel araştırma-yazma becerilerini ben mi sürdürüyorum?

3. Tüm içerik ve referansları ben mi doğruladım?

4. Yapay zekâyı nasıl kullandığımı şeffafça açıkladım mı?

Eğer bu sorulardan birine bile “hayır” yanıtı veriyorsanız, yazım sürecinizi yeniden gözden geçirmeniz önerilir.

Sonuç ve Öneriler

• Yapay zekâ araçları bir destekleyici araçtır, karar verici değil.

• AI’nın sunduğu kolaylıklar, insan aklının derinliğini ve etik sorumluluğunu ikame edemez.

• Alan özelinde geliştirilen araçlar (örneğin Scopus AI) daha güvenilir olabilir, ama yine de eleştirel süzgeç şarttır.

Özet Tablosu